تفاوت شیمی درمانی و پرتودرمانی؛ کدام بهتر است؟

تفاوت شیمی درمانی و پرتودرمانی دقیقا در چیست و هرکدام چگونه بر سلول‌های سرطانی اثر می‌گذارند؟ زمانی که کسی دچار سرطان می‌شود، اولین کار برای خود یا اطرافیانش آگاهی از بهترین روش‌های درمان سرطان است. در میان تمام روش‌های جدید و قدیمی، شیمی درمانی و رادیوتراپی مهمترین‌ها هستند اما این روش‌ها چه تفاوتی با هم دارند؟ اگر می‌خواهید بدانید که کدام روش بهتر و تاثیرگذارتر است تا پایان مقاله با ما همراه باشید و سوالات خود را به صورت آنلاین از متخصص بپرسید.

تفاوت شیمی درمانی و پرتودرمانی از نظر مکانیسم اثر

شیمی درمانی بر پایه استفاده از داروهای ضد‌ سرطان طراحی شده است. این داروها وارد جریان خون می‌شوند و در سراسر بدن گردش می‌کنند تا سلول‌هایی را هدف قرار دهند که سرعت تقسیم بالایی دارند که این از مشخصه‌های سلول‌های سرطانی است. به همین دلیل، شیمی درمانی نوعی درمان سیستمیک محسوب می‌شود، زیرا نه تنها سلول‌های سرطانی در یک نقطه‌ی خاص بلکه سلول‌های پنهان در نقاط دیگر بدن را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.

در مقابل، پرتودرمانی یا رادیوتراپی بر پایه استفاده از پرتوهای یونیزان مانند اشعه ایکس، گاما یا الکترون است. این پرتوها مستقیما بر DNA سلول‌های سرطانی اثر گذاشته و باعث تخریب یا ناتوانی آن‌ها در تقسیم می‌شوند. پرتودرمانی برخلاف شیمی درمانی، اثری موضعی دارد یعنی تنها بر بخشی از بدن که تومور در آن قرار دارد تمرکز می‌کند و تا حد امکان از آسیب به بافت‌های سالم اطراف جلوگیری می‌شود.

تفاوت شیمی درمانی و پرتو درمانی از نظر هدف درمانی

شیمی درمانی بیشتر زمانی به کار می‌رود که سلول‌های سرطانی از محل اولیه خود فراتر رفته و در خون یا بافت‌های دیگر بدن پراکنده شده‌اند. بنابراین هدف از شیمی درمانی، کنترل کل بدن و از بین بردن سلول‌های سرطانی پنهان است. پزشکان از شیمی درمانی در چند وضعیت اصلی استفاده می‌کنند:

• به عنوان درمان اولیه برای نابودی کامل سلول‌های سرطانی در سرطان‌هایی مثل لنفوم یا سرطان‌های خونی
• برای درمان کمکی پس از جراحی یا پرتودرمانی، برای از بین بردن سلول‌های سرطانی باقی مانده
• درمان نئوادجوانت برای قبل از جراحی یا رادیوتراپی، برای کوچکتر کردن تومور و تسهیل درمان بعدی
• به عنوان درمان تسکینی در مراحل پیشرفته سرطان، برای کاهش علائم و کنترل درد یا عوارض بیماری

در مقابل، پرتودرمانی معمولا زمانی استفاده می‌شود که تومور در یک ناحیه خاص متمرکز است و هدف پزشک، نابودی دقیق تومور در همان محل بدون آسیب جدی به بافت‌های سالم اطراف است. رادیوتراپی نیز بسته به هدف درمان به شکل‌های مختلفی به کار می‌رود:

• به عنوان درمان قطعی به عنوان روش اصلی برای از بین بردن تومور، مانند برخی از سرطان‌های حنجره یا پروستات
• درمان پس از جراحی برای از بین بردن سلول‌های باقیمانده در ناحیه عمل
• درمان قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور پیش از عمل جراحی
• درمان تسکینی برای کاهش درد، خونریزی یا فشار ناشی از تومور در بیماران پیشرفته

💸هزینه شیمی درمانی در سال ۱۴۰۴ چقدر است⁉️

تفاوت این روش‌ها از نظر روش اجرا 

روش اجرای شیمی‌درمانی و پرتودرمانی از نظر فرآیند، تجهیزات و نحوه انجام کاملا با هم متفاوت است. شیمی درمانی معمولا با استفاده از داروهای ضد‌ سرطان انجام می‌شود که می‌توانند به شکل‌های مختلف وارد بدن شوند: تزریق وریدی، خوراکی، تزریق عضلانی یا حتی از طریق پمپ‌های مخصوص که به صورت مداوم دارو را به بدن می‌رسانند. هر جلسه شیمی درمانی ممکن است بین چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد. بین جلسات نیز معمولا چند روز یا چند هفته فاصله وجود دارد تا بدن فرصت ترمیم و بازسازی داشته باشد. این دوره‌های استراحت بخشی از برنامه‌ی درمانی هستند و به کاهش عوارض دارویی کمک می‌کنند.

در مقابل، پرتو درمانی برای درمان سرطان با استفاده از دستگاه‌های ویژه‌ای انجام می‌شود که پرتوهای یونیزان (مانند اشعه ایکس یا گاما) را به طور دقیق به محل تومور تابانده و سلول‌های سرطانی را تخریب می‌کنند. رادیوتراپی معمولا به صورت جلسات کوتاه روزانه انجام می‌شود که هر کدام فقط چند دقیقه طول می‌کشد. قبل از شروع درمان، تیم متخصص شامل پزشک، فیزیک پزشکی و کارشناس پرتو درمانی با استفاده از سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی، موقعیت دقیق تومور را مشخص می‌کنند تا تابش فقط به همان ناحیه انجام شود و بافت‌های سالم آسیب نبینند.

اثربخشی هر یک از این روش‌ها زمانی بهینه و موثر است که توسط یک متخصص ماهر انجام شود. برای ارتباط با بهترین متخصص درمان سرطان در تهران برای اجرای تخصصی روش‌های شیمی درمانی و پرتودرمانی از روش‌های زیر استفاده کنید:

تفاوت شیمی درمانی و پرتو درمانی از نظر اثربخشی در انواع سرطان‌ها

اثربخشی هر روش درمانی به نوع سرطان، مرحله بیماری و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. شیمی درمانی بیشتر برای سرطان‌هایی موثر است که در بدن پخش شده‌اند، در حالی‌که پرتودرمانی برای تومورهای موضعی و محدود مناسب‌تر است. در ادامه تفاوت شیمی درمانی و رادیوتراپی از نظر اثربخشی را بررسی خواهیم کرد:

🔹سرطان‌هایی که شیمی درمانی در آن‌ها موثرتر است:

• سرطان‌های خونی (لوسمی، لنفوم) چون سلول‌های سرطانی در خون گردش دارند، اثربخشی شیمی درمانی بسیار بیشتر خواهد بود.
• در سرطان تخمدان و بیضه پاسخ درمانی به ویژه در مراحل اولیه بسیار بالا است.
• سرطان ریه نوع سلول کوچک به داروها حساس‌تر از پرتودرمانی هستند.
• در سرطان پستان یا روده در مراحل پیشرفته برای جلوگیری از گسترش سلول‌های سرطانی در بدن شیمی درمانی تاثیر بهتری دارد.

🔹سرطان‌هایی که پرتو درمانی در آن‌ها موثرتر است:

• در سرطان‌های سر و گردن (حنجره، دهان) برای کنترل تومور موضعی تا حدود ۸۰٪ پرتودرمانی موثر خواهد بود.
• برای سرطان مغز و پروستات رادیوتراپی دقت بالایی دارد و سلول‌های تومور را در محل از بین می‌برد.
• برای کنترل سرطان پستان پس از جراحی پرتودرمانی باعث کاهش احتمال عود سرطان تا ۷۰٪ خواهد شد.
• رادیوتراپی سرطان پوست و رحم در مراحل اولیه، درمان قطعی و غیر تهاجمی محسوب می‌شود.

در نهایت، تفاوت شیمی درمانی و پرتودرمانی از نظر اثربخشی در این است که شیمی درمانی برای درمان کل بدن و سلول‌های پخش شده به کار می‌رود، اما رادیوتراپی برای کنترل دقیق تومور در یک ناحیه مشخص موثرتر است. در بسیاری از موارد، پزشکان با ترکیب این دو روش بهترین نتیجه را به دست می‌آورند.

تفاوت شیمی درمانی و پرتودرمانی از نظر زمان بهبودی

تعداد جلسات شیمی درمانی معمولا بسته به نوع سرطان، داروی مورد استفاده و وضعیت بدن بیمار متغیر است. هر دوره شیمی درمانی ممکن است چند ساعت طول بکشد و بین جلسات چند روز تا چند هفته فاصله وجود دارد تا بدن فرصت ترمیم و بازسازی پیدا کند. در مجموع، طول دوره درمان می‌تواند از چند هفته تا چند ماه ادامه داشته باشد. این فواصل استراحت به پزشکان اجازه می‌دهد پاسخ بدن را ارزیابی کرده و در صورت نیاز، دارو یا دوز مصرفی را تنظیم کنند. به همین دلیل، شیمی درمانی معمولا فرآیندی طولانی‌تر است و نیاز به پایش مستمر توسط تیم درمانی دارد.

در مقابل، پرتودرمانی به صورت جلسات کوتاه اما پیوسته انجام می‌شود. هر جلسه بین چند دقیقه تا نیم ساعت زمان می‌برد و بیماران اغلب باید روزانه برای چند هفته متوالی تحت تابش قرار گیرند. در بیشتر موارد، کل دوره در مدت ۴ تا ۶ هفته به پایان می‌رسد. از آنجا که این روش موضعی است، بدن معمولا سریع‌تر به حالت طبیعی بازمی‌گردد و عوارض نیز زودتر برطرف می‌شوند. بنابراین، تفاوت شیمی‌درمانی و رادیوتراپی از نظر زمان بهبودی در فواصل درمان و نحوه تاثیر بر بدن است.

💉شیمی درمانی سرطان کبد چگونه انجام می‌شود⁉️

تفاوت شیمی درمانی و پرتودرمانی از نظر عوارض جانبی

شیمی درمانی چون بر کل بدن اثر می‌گذارد، عوارض آن معمولا گسترده‌تر و سیستمیک است. داروهای شیمی درمانی علاوه بر سلول‌های سرطانی، روی سلول‌های سالمی که سرعت تقسیم بالایی دارند (مثل سلول‌های مو، پوست و مغز استخوان) نیز تاثیر می‌گذارند. به همین دلیل، بیماران ممکن است با نشانه‌هایی مانند:

• ریزش مو
• تهوع و استفراغ
• کاهش گلبول‌های سفید و ضعف سیستم ایمنی
• خستگی، بی اشتهایی و زخم‌های دهانی

مواجه شوند. شدت عوارض شیمی درمانی به نوع دارو، دوز مصرفی و وضعیت عمومی بدن بیمار بستگی دارد.

در مقابل، پرتودرمانی معمولا تاثیر خود را فقط در ناحیه‌ای نشان می‌دهد که پرتو به آن تابانده می‌شود. بنابراین عوارض آن موضعی هستند. برای مثال:

• در رادیوتراپی گردن یا سینه، ممکن است قرمزی و التهاب پوست یا گلو ایجاد شود.
• در شکم یا لگن، اسهال یا تهوع خفیف ممکن است دیده شود.
• در پرتودرمانی مغز، ریزش موقتی مو در ناحیه تابش طبیعی است.

به طور کلی، تفاوت شیمی درمانی و پرتودرمانی از نظر عوارض جانبی در گستره‌ی اثر آن‌هاست. شیمی درمانی باعث عوارض سیستمیک در کل بدن می‌شود، اما عوارض پرتودرمانی معمولا محدود به محل تابش است و پس از پایان جلسات، به تدریج برطرف می‌شود.

شیمی درمانی و پرتودرمانی در درمان ترکیبی

در بسیاری از موارد، پزشکان برای افزایش اثربخشی درمان از ترکیب شیمی درمانی و پرتودرمانی استفاده می‌کنند؛ رویکردی که در علم پزشکی با عنوان درمان ترکیبی شناخته می‌شود. در این روش، هر دو درمان می‌توانند به صورت هم‌زمان یا پشت‌ سر‌ هم انجام شوند. هدف اصلی از این ترکیب، تقویت اثر درمانی هر روش است به طوری که داروهای شیمی درمانی باعث حساس‌تر شدن سلول‌های سرطانی به پرتو می‌شوند و در نتیجه، رادیوتراپی با کارایی بیشتری می‌تواند آن‌ها را از بین ببرد. درمان ترکیبی معمولا در سرطان‌هایی مانند دهانه رحم، سر و گردن، ریه و مری به‌کار می‌رود، جایی که شواهد بالینی نشان داده‌اند این رویکرد می‌تواند شانس کنترل موضعی بیماری و طول عمر بیماران را افزایش دهد.

برای دریافت مشاوره تخصصی فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت با شما تماس گرفته شود:

❓سوالات متداول درباره تفاوت شیمی درمانی و پرتو درمانی

جمع بندی نهایی

در مجموع، تفاوت شیمی درمانی و پرتودرمانی در گستره و نوع اثر آن‌هاست؛ شیمی‌درمانی درمانی دارویی و سیستمیک است که کل بدن را درگیر می‌کند، در حالی‌که پرتودرمانی درمانی موضعی و دقیق برای هدف‌گیری مستقیم تومور است. هر دو روش، بسته به نوع و مرحله سرطان، نقش حیاتی در مسیر درمان دارند و گاهی ترکیب آن‌ها بهترین نتیجه را به همراه دارد. اگر شما یا یکی از عزیزانتان با سرطان روبه‌رو هستید، تصمیم‌گیری درست درباره نوع درمان باید با مشاوره‌ی یک متخصص آنکولوژی انجام شود. برای ارزیابی دقیق و انتخاب بهترین مسیر درمان، همین امروز با متخصصان ما مشاوره کنید.