درمان سرطان کبد (HCC) نیازمند یک رویکرد چندتخصصی و دقیق است. امروزه، با پیشرفتهای چشمگیر در حوزه کلینیکال آنکولوژی، علاوه بر جراحی، روشهای هدفمند و موضعی بسیاری برای کنترل، مهار و حتی درمان قطعی این بیماری، به ویژه در مراحل ابتدایی، وجود دارد.
دکتر غلامرضا احتجاب، متخصص رادیوتراپی و کلینیکال آنکولوژی، با تمرکز بر درمانهای غیرجراحی و کمتهاجمی کبد (نظیر TACE، SBRT و درمانهای سیستمیک هدفمند)، نقشی حیاتی در تعیین بهترین پروتکل درمانی برای بیماران ایفا میکند. در این مقاله، ما روشهای نوین و تخصصی درمان سرطان کبد را به صورت جامع بررسی کرده و به این سوال کلیدی پاسخ میدهیم: آیا سرطان کبد قابل درمان است؟
سرطان کبد چیست و چگونه ایجاد میشود؟
سرطان کبد نوعی تومور بدخیم است که بیشتر از سلولهای اصلی کبد به نام هپاتوسیت منشا میگیرد و به آن هپاتوسلولار کارسینوما (HCC) میگویند. این بیماری معمولا زمانی رخ میدهد که سلولهای کبدی در اثر آسیبهای طولانی مدت دچار تغییرات سرطانی شوند.
از مهمترین عوامل ایجاد سرطان کبد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- عفونت مزمن با ویروس هپاتیت B یا C که عامل اصلی التهاب و در نهایت سیروز کبدی است.
- مصرف زیاد الکل که با آسیب رساندن به بافت کبد، زمینه بروز سرطان را فراهم میکند.
- کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) به ویژه در افراد دیابتی یا چاق که میتواند به التهاب و تغییرات بدخیم منجر شود.
- سموم محیطی مثل آفلاتوکسین که همان قارچ موجود در مواد غذایی کپکزده است.
- بیماریهای ژنتیکی مانند هموکروماتوز و ویلسون که باعث آسیب مزمن به کبد میشوند.
در اغلب موارد، سرطان زمانی شکل میگیرد که کبد به دلیل آسیبهای مزمن دچار التهاب و بازسازی مکرر شود؛ فرآیندی که خطر جهشهای ژنتیکی و رشد سلولهای غیرطبیعی را افزایش میدهد.
تشخیص سرطان کبد چگونه انجام میشود؟
برای شروع درمان سرطان کبد، تشخیص دقیق بیماری بسیار مهم است. پزشکان با استفاده از ترکیبی از روشهای تصویربرداری، آزمایش خون و در برخی موارد نمونهبرداری، نوع و مرحله سرطان را مشخص میکنند:
سونوگرافی شکم
روش اولیه و غیرتهاجمی برای بررسی وجود تودههای مشکوک در کبد، سونوگرافی است. این روش تشخیص، برای غربالگری بیماران در معرض خطر سرطان کبد بسیار مناسب است.
سیتیاسکن کبد (CT Scan)
در این روش با کمک ماده حاجب (ماده حاجب یا کنتراست (Contrast agent)، مادهایست که قبل از انجام برخی تصویربرداریهای پزشکی به بیمار داده میشود تا ساختارهای داخلی بدن، مثل بافتها و رگها، با وضوح بیشتری دیده شوند.) تصویر دقیقتری از اندازه و محل تومورها ارائه میدهد و برای تعیین مرحله بیماری کاربرد دارد.
آزمایش خون AFP
سطح بالای این فاکتور توموری در برخی بیماران نشانهای از سرطان کبد است، اما برای تشخیص قطعی کافی نیست.
امآرآی (MRI)
در مواردی که نتایج سونوگرافی یا سیتیاسکن نامشخص باشد، MRI کمک میکند تا مرحله و نوع تومور دقیقتر مشخص شود.
بیوپسی کبد
اگز وجود توده در کبد تایید شود، در صورت نیاز، نمونهبرداری از بافت کبد برای بررسی پاتولوژیک انجام خواهد شد.
تشخیص دقیق سرطان کبد وابسته به تخصص پزشک خواهد بود. برای اینکه اولین مرحله درمان سرطان کبد را به درستی پیش ببرید باید به بهترین متخصص درمان سرطان در تهران مراجعه کنید.
آشنایی با دکتر غلامرضا احتجاب متخصص درمان انواع سرطان
نقش کلینیکال آنکولوژی (پرتودرمانی و شیمیدرمانی) در درمان سرطان کبد
درمان سرطان کبد اغلب نیازمند ترکیبی از روشهای مختلف است. متخصص کلینیکال آنکولوژی مانند دکتر غلامرضا احتجاب مسئولیت تدوین این پروتکل درمانی جامع و نظارت بر درمانهای غیرجراحی را بر عهده دارد. تخصص آنکولوژیست در سرطان کبد بر مدیریت روشهای درمانی زیر متمرکز است:
- شیمیدرمانی موضعی و سیستمیک: تزریق داروهای ضدسرطان به صورت وریدی یا مستقیم به شریان تغذیهکننده تومور (TACE).
- پرتودرمانی هدفمند (SBRT): تاباندن دوزهای بالای پرتو به تومور با حداکثر دقت، به ویژه برای بیمارانی که کاندید جراحی نیستند.
- تارگت تراپی و ایمونوتراپی: تجویز داروهایی که به صورت مولکولی، رشد سلولهای سرطانی را مهار کرده یا سیستم ایمنی بدن را فعال میکنند.
انتخاب بهترین ترکیب درمانی بر اساس نوع تومور، میزان درگیری کبد و سلامت عمومی بیمار، اصلیترین نقش انکولوژیست در تیم درمانی است.
روشهای درمان سرطان کبد
درمان سرطان کبد بسته به مرحله بیماری، اندازه و محل تومور، عملکرد کلی کبد و وضعیت عمومی بیمار متفاوت است. پزشک متخصص با بررسی دقیق شرایط بیمار، ترکیبی از روشهای زیر را برای کنترل یا درمان بیماری انتخاب میکند:
۱. جراحی سرطان کبد (Liver Resection)
اگر تومور در مراحل اولیه و محدود به یک بخش از کبد باشد و عملکرد کبد نیز محنتل نشده باشد، برداشتن بخشی از کبد از طریق جراحی میتواند شانس زیادی برای درمان کامل ایجاد کند. این روش که «رزکسیون کبد» نام دارد، در بیمارانی که دچار متاستاز یا سیروز پیشرفته نیستند، بهترین گزینه درمانی محسوب میشود. بعد از جراحی، بخش باقی مانده از کبد معمولا قادر به بازسازی خود است.
۲. پیوند کبد (Liver Transplant)
در بیمارانی که هم به سرطان کبد مبتلا هستند و هم عملکرد کبد آنها به شدت مختل شده است، پیوند کبد گزینهای موثر و نجاتبخش خواهد بود. این روش شامل برداشت کل کبد بیمار و جایگزینی آن با کبد سالم از یک اهداکننده است. پیوند، در صورت تطابق شرایط، میتواند به نوعی درمان قطعی سرطان کبد بشمار رود.
۳. شیمیدرمانی سرطان کبد (Chemotherapy)
شیمیدرمانی در مراحل پیشرفته یا زمانی استفاده میشود که امکان جراحی وجود نداشته باشد. برخلاف برخی سرطانها، سلولهای سرطانی کبد مقاومت نسبی به داروهای شیمیدرمانی دارند. به همین دلیل، گاهی از شیمیدرمانی موضعی استفاده میشود، که در آن دارو مستقیما به داخل عروق تغذیه کننده تومور تزریق خواهد شد. این روش باعث افزایش غلظت دارو در ناحیه تومور و کاهش آسیب به سایر بافتها میشود.
به دلیل مقاومت نسبی سلولهای سرطانی کبد، اغلب از روشهای شیمیدرمانی موضعی استفاده میشود تا غلظت دارو مستقیماً در محل تومور به حداکثر برسد. یکی از رایجترین این روشها TACE (Transarterial Chemoembolization) است که در آن، داروی شیمیدرمانی به همراه یک ماده مسدود کننده (آمبولیک) به شریان تغذیهکننده تومور تزریق میشود. این کار علاوه بر رساندن دوز بالای دارو به تومور، جریان خون تومور را نیز قطع میکند. شیمیدرمانی موضعی، یکی از گزینههای تخصصی است که تحت نظر متخصص کلینیکال آنکولوژی تدوین و اجرا میشود.
۴. درمانهای هدفمند (Targeted Therapy)
در سالهای اخیر، داروهای هدفمند نقش مهمی در درمان سرطان کبد ایفا کردهاند. این داروها با تاثیر بر مسیرهای مولکولی خاص در سلولهای سرطانی، باعث مهار رشد تومور و کاهش خونرسانی به آن میشوند. تارگت تراپی سرطان کبد در بیمارانی که پیوند یا جراحی برای آنها ممکن نیست، مورد استفاده قرار خواهد گرفت و میتوانند روند پیشرفت بیماری را آهسته کرده و علائم را کاهش دهد.
۵. ایمونوتراپی سرطان کبد (Immunotherapy)
ایمونوتراپی یکی از جدیدترین و امیدبخشترین روشهای درمان سرطان کبد است. این روش با فعالسازی سیستم ایمنی بدن، به آن کمک میکند تا سلولهای سرطانی را شناسایی و نابود کند. داروهایی که در این روش استفاده میشوند، با هدف قرار دادن گیرندههای خاص روی سلولهای ایمنی، آنها را در برابر سلولهای سرطانی فعالتر میکنند. البته همه بیماران برای ایمونوتراپی مناسب نیستند، اما این روش آینده روشنی در درمان سرطانهای پیشرفته خواهد داشت.
۶. پرتودرمانی سرطان کبد (Radiotherapy)
اگرچه پرتودرمانی یا رادیوتراپی روش رایج درمان سرطان کبد نیست، اما در برخی موارد خاص مثل درگیری استخوان، درد شدید یا گسترش تومور به مناطق اطراف، ممکن است برای کاهش درد، کنترل علائم یا کوچک کردن تومور قبل از سایر درمانها تجویز شود. در روشهای جدیدی مانند SBRT (پرتودرمانی با دقت بالا)، امکان تاباندن اشعه به طور متمرکز به تومور بدون آسیب به بافتهای سالم اطراف نیز وجود دارد.
آیا درمان قطعی سرطان کبد وجود دارد؟
یکی از پرتکرارترین سوالات بیماران این است که آیا درمان قطعی سرطان کبد امکانپذیر است؟ پاسخ این سوال به شدت وابسته به مرحله بیماری و وضعیت سلامت عمومی بیمار خواهد بود. در مراحل ابتدایی، احتمال درمان کامل از طریق جراحی یا پیوند بالا است. اما در مراحل پیشرفته، درمانها عمدتا جنبه کنترل بیماری و افزایش طول عمر را دارند.
بیشتر بخوانید: درمان سرطان در چه صورتی امکان پذیر است؟
نقش تغذیه و سبک زندگی در درمان سرطان کبد
تغذیه مناسب و سبک زندگی سالم میتواند اثربخشی درمان را افزایش دهد. توصیه میشود:
- مصرف سبزیجات و میوههای تازه
- پرهیز از مصرف الکل و چربیهای اشباعشده
- فعالیت بدنی ملایم
- کنترل وزن
- اجتناب از داروهای سمی برای کبد بدون مشورت پزشک
❓سوالات متداول درباره درمان سرطان کبد
هرچه زودتر درمان آغاز شود، احتمال موفقیت بیشتر است. تشخیص زودهنگام کلید اصلی درمان موثر خواهد بود.
بله، مانند بسیاری از سرطانها، امکان بازگشت بیماری پس از درمان وجود دارد، به خصوص اگر عوامل زمینهای مثل هپاتیت یا سیروز درمان نشده باشند. مراجعه منظم به پزشک ضروری است.
دت درمان بسته به نوع درمان (جراحی، دارویی یا ترکیبی)، مرحله بیماری و واکنش بدن بیمار متفاوت است. درمانهای دارویی ممکن است چندین ماه یا حتی بیشتر ادامه داشته باشند.
جمع بندی: امید به درمان و زندگی
درمان سرطان کبد در سالهای اخیر پیشرفتهای چشمگیری داشته است. اگرچه این بیماری چالشبرانگیز است، اما تشخیص زودهنگام، انتخاب صحیح درمان و پیروی از سبک زندگی سالم میتواند امید به بهبودی و افزایش طول عمر را به میزان قابل توجهی بالا ببرد. با مراجعه به پزشک متخصص و پیگیری مستمر، بسیاری از بیماران میتوانند با این بیماری مقابله کرده و به زندگی عادی بازگردند.