بیماری سرطان پروستات یکی از شایعترین سرطانها در میان مردان در سراسر جهان است و بهویژه با افزایش سن، خطر آن افزون میشود. آگاهی دربارهٔ علل، علائم، تشخیص و روشهای درمان این بیماری برای مردانی که ممکن است در معرضش باشند بسیار اهمیت دارد. تشخیص زودهنگام و بهرهگیری از روشهای درمانی مناسب میتواند بهطور چشمگیری کیفیت زندگی و میزان بقا را بهبود بخشد. در این مقاله به تعریف سرطان پروستات، انواع آن، مراحل، علائم، عوامل خطر، روشهای تشخیص، درمان، پیشگیری و زندگی پس از درمان میپردازیم.
سرطان پروستات چیست؟
غده پروستات بخشی از دستگاه تولیدمثل مردان است که در زیر مثانه قرار دارد و با ترشح مایعی ویژه، به تغذیه و انتقال اسپرم کمک میکند. زمانی که سلولهای این غده بطور غیرطبیعی رشد کنند و کنترل تقسیمشان از بین برود، تودهای از سلولهای غیرطبیعی شکل میگیرد که به آن سرطان پروستات گفته میشود.
این بیماری با بزرگی خوش خیم پروستات (BPH) تفاوت دارد. در بزرگی خوش خیم، سلولها رشد بیش از حد دارند اما سرطانی نیستند و به سایر بخشهای بدن گسترش پیدا نمیکنند. در مقابل، در سرطان پروستات، سلولهای سرطانی میتوانند از مرز غده عبور کرده و به بافتهای اطراف مانند مثانه یا مجاری ادراری نفوذ کنند؛ در مراحل پیشرفتهتر، حتی ممکن است از طریق خون یا لنف به استخوانها و اندامهای دوردست برسند. اگرچه در بسیاری از بیماران، این سرطان رشد کند و تدریجی دارد، اما برخی از انواع آن میتوانند تهاجمی و پیشرونده باشند و نیاز به درمان فوری و تخصصی داشته باشند.
انواع سرطان پروستات
سرطان پروستات انواع مختلفی دارد که بر اساس نوع سلولهایی که درگیر میشوند، دستهبندی میشود. شناخت نوع سرطان برای انتخاب روش درمان سرطان پروستات بسیار مهم است، چون هر نوع رفتار و سرعت رشد متفاوتی دارد.
۱. آدنوکارسینوم پروستات
این نوع شایعترین شکل سرطان پروستات است و بیش از ۹۵٪ از موارد را شامل میشود. آدنوکارسینوم از سلولهایی منشاء میگیرد که در غده پروستات وظیفه تولید مایع منی را دارند. در بیشتر بیماران، این سرطان بهآرامی رشد میکند و ممکن است سالها بدون علامت باقی بماند. با این حال، برخی از زیرگروهها مانند نوع داکتال رشد سریعتری دارند و احتمال گسترش به بافتهای اطراف در آنها بیشتر است. تشخیص زودهنگام از طریق آزمایش PSA و معاینه منظم، نقش مهمی در کنترل این نوع سرطان دارد.
۲. کارسینوم سلول کوچک
کارسینوم سلول کوچک نوعی سرطان نادر و بسیار تهاجمی است که معمولاً از سلولهای عصبی-غدهای منشأ میگیرد. این نوع برخلاف آدنوکارسینوم، به سرعت رشد کرده و تمایل زیادی به گسترش به اندامهای دیگر مانند استخوانها و کبد دارد. از آنجا که سطح PSA در این بیماران همیشه بالا نیست، تشخیص آن ممکن است دشوار باشد. درمان معمولاً شامل ترکیبی از شیمی درمانی و پرتودرمانی است، زیرا جراحی بهتنهایی در این نوع پاسخ کافی نمیدهد.
۳. کارسینوم نورواندوکرین
این نوع نیز از سلولهای خاصی به نام نورواندوکرین ایجاد میشود که هم ویژگیهای عصبی و هم غدهای دارند. کارسینوم نورواندوکرین پروستات بسیار نادر است و معمولاً در مراحل پیشرفته یا پس از درمانهای طولانیمدت هورمونی ظاهر میشود. رشد سریع و مقاومت بالا به هورمونتراپی از ویژگیهای این نوع است. برای درمان، از ترکیبی از شیمیدرمانی قوی و مراقبتهای حمایتی استفاده میشود، و معمولاً نیاز به پیگیری دقیق توسط تیم تخصصی انکولوژی دارد.
۴. سارکوم و لنفوم پروستات
در موارد بسیار نادر، سرطان پروستات ممکن است از بافتهای غیرغدهای منشأ بگیرد. سارکوم پروستات از بافت عضلانی یا همبند اطراف غده پروستات شروع میشود و معمولاً در سنین پایینتر دیده میشود. در مقابل، لنفوم پروستات از سلولهای سیستم ایمنی (لنفوسیتها) منشاء میگیرد و ممکن است با لنفومهای سایر بخشهای بدن همراه باشد. این دو نوع نادر معمولا با درد، تورم و مشکلات ادراری شدید بروز میکنند و درمان آنها شامل ترکیبی از شیمی درمانی، پرتودرمانی و در برخی موارد جراحی است.
💸هزینه شیمی درمانی در سال ۱۴۰۴ چقدر است⁉️
مراحل سرطان پروستات
پزشکان برای تصمیم گیری درباره روش درمان، ابتدا باید بدانند سرطان در چه مرحلهای قرار دارد. منظور از مرحله، میزان گسترش سرطان در بدن است. برای این کار از سیستم معروف TNM استفاده میشود که شامل سه بخش است:
- T: اندازه و گستردگی تومور در خود پروستات
- N: بررسی درگیری غدد لنفاوی اطراف
- M: برای بررسی سرطان به اندامهای دیگر مثل استخوانها یا کبد
سرطان پروستات چهار مرحله اصلی دارد:
- مرحله اول (I)، سرطان کوچک و محدود به داخل غده پروستات است. معمولا هیچ علامت خاصی ندارد و اغلب در آزمایشهای روتین یا غربالگری کشف میشود. شانس درمان کامل در این مرحله بسیار بالا است.
- در مرحله دوم (II)تومور کمی بزرگتر شده یا ممکن است در قسمتهای بیشتری از پروستات رشد کرده باشد، اما هنوز از غده خارج نشده است. در این مرحله، احتمالاً مقدار PSA بالاتر از حد نرمال است. درمانهای موثری مانند جراحی یا پرتودرمانی معمولا نتایج بسیار خوبی دارند.
- مرحله سوم (III)، سرطان از مرز پروستات عبور کرده و ممکن است به بافتهای اطراف مثل مثانه یا مجاری ادراری نفوذ کند. هنوز متاستاز دوردست وجود ندارد، اما بیماری پیشرفتهتر است.
- در مرحله چهارم (IV)، سرطان به قسمتهای دیگر بدن مثل استخوانها، کبد یا ریهها گسترش یافته است.
علائم و نشانههای سرطان پروستات
بسیاری از مردان در مراحل اولیه سرطان پروستات ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند، چون تومور کوچک است و فشار بر ساختارهای اطراف وارد نکرده است. با این حال، برخی علائم ممکن است ظاهر شوند، از جمله:
- تکرر ادرار، خصوصا در شب
- جریان ضعیف یا قطع و وصل ادرار
- احساس ناکامل تخلیه مثانه
- وجود خون در ادرار یا مایع منی
- درد یا سوزش در هنگام ادرار یا انزال
- درد ثابت در ناحیه لگن، استخوانهای کمر یا باسن
در مراحل پیشرفتهتر، ممکن است علائمی نظیر درد استخوان، کاهش وزن، خستگی یا تورم غدد لنفاوی دیده شود. توجه به این علائم و مراجعه به پزشک متخصص میتواند به تشخیص زودهنگام کمک کند.
بهترین راه برای پیشگیری از درمانهای سخت سرطان پروستات، این است که به محض مشاهده هر یک از علائم بالا خیلی سریع به متخصص مراجعه کنید.
راههای ارتباطی با بهترین متخصص درمان سرطان در تهران
متخصص رادیوتراپی و کلینیکال آنکولوژی
(متخصص درمان سرطان)
تهران، خیابان فاطمی غربی، بعد از چهارراه کارگر، نبش سیندخت شمالی، پلاک ۱۳، طبقه ۳، واحد ۷
شنبه، دوشنبه و چهارشنبه
(با تعیین وقت قبلی – تماس از ساعت ۱۲ الی ۱۸)
۰۲۱-۶۶۵۶۹۵۸۷
۰۹۰۰۲۰۵۸۳۲۰ | ۰۹۰۰۲۰۵۸۱۲۰
علل و عوامل خطر سرطان پروستات
سرطان پروستات معمولا نتیجه ترکیب چندین عامل ژنتیکی، محیطی و سبک زندگی است. شناخت این عوامل میتواند به پیشگیری، تشخیص زودهنگام و حتی انتخاب درمان مؤثرتر کمک کند.
۱. سن بالا
افزایش سن مهمترین عامل خطر برای ابتلا به سرطان پروستات است. بیشتر موارد این بیماری در مردان بالای ۵۰ سال مشاهده میشود و خطر آن با هر دهه افزایش سن بیشتر میشود. با بالا رفتن سن، سلولهای بدن دچار تغییرات ژنتیکی بیشتری میشوند و توانایی ترمیم آسیبها کاهش مییابد، که همین مسئله احتمال بروز سلولهای سرطانی را بالا میبرد.
۲. سابقه خانوادگی
اگر یکی از اعضای نزدیک خانواده، مانند پدر، برادر یا پسر، به سرطان پروستات مبتلا شده باشد، احتمال بروز بیماری در سایر مردان خانواده افزایش مییابد. جهش در ژنهایی مانند BRCA1، BRCA2 و HOXB13 میتواند خطر ابتلا را چند برابر کند. بررسی ژنتیکی در افرادی که سابقه خانوادگی قوی دارند میتواند در پیشگیری و تشخیص زودهنگام موثر باشد.
۳. نژاد و زمینه ژنتیکی
مطالعات نشان دادهاند که مردان سیاه پوست نسبت به مردان سفیدپوست یا آسیایی، بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان پروستات هستند و معمولا بیماری در آنها تهاجمیتر است. این تفاوت میتواند ناشی از ترکیب ژنتیک، سبک زندگی، رژیم غذایی یا دسترسی کمتر به خدمات پزشکی باشد.
۴. سبک زندگی و تغذیه
چاقی، کم تحرکی و رژیم غذایی ناسالم از جمله عوامل خطر قابل کنترل هستند. مصرف زیاد گوشت قرمز، چربیهای اشباع، لبنیات پرچرب و غذاهای فرآوریشده میتواند احتمال ابتلا را افزایش دهد. انجام فعالیت بدنی منظم و حفظ وزن سالم نقش مهمی در کاهش خطر دارد.
۵. سطوح هورمونی
هورمون تستوسترون و سایر هورمونهای مردانه رشد سلولهای پروستات را تحریک میکنند. در برخی مردان، حساسیت بالاتر سلولهای پروستات به تستوسترون ممکن است باعث افزایش خطر سرطان شود. در واقع، تومورهای پروستات اغلب به هورمونتراپی پاسخ میدهند، چون رشد آنها به سطح هورمونهای مردانه وابسته است.
۶. التهاب مزمن پروستات (پروستاتیت مزمن)
وجود التهاب طولانی مدت در بافت پروستات میتواند باعث آسیب سلولی و در نهایت تغییرات ژنتیکی شود که به سرطان منجر میشوند. عفونتهای مکرر، احتباس ادرار یا تحریک مداوم بافت پروستات از عواملی هستند که ممکن است به التهاب مزمن منجر شوند. بررسی و درمان بهموقع این مشکلات میتواند خطر را کاهش دهد.
روشهای تشخیص سرطان پروستات
تشخیص سرطان پروستات شامل چندین مرحله است که در ترکیب با غربالگری و آزمایشهای تخصصی انجام میشود:
- آزمایش PSA: سطح این پروتئین در خون اندازه گیری میشود. بالا بودن PSA میتواند نشانه سرطان پروستات باشد، هرچند لزوما همیشه اینگونه نیست.
- معاینه رکتال: پزشک با انگشت از طریق رکتوم به پروستات دست میزند تا وجود توده یا سختی را بررسی کند.
- تصویربرداری: مثل MRI پروستات یا سونوگرافی و در برخی موارد PET-CT برای بررسی گسترش احتمالی استفاده می شود.
- بیوپسی: با استفاده از سوزن، قطعاتی از بافت پروستات برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی میشوند تا نوع، درجه و مرحله سرطان مشخص شود.
تشخیص به موقع و دقیق با ترکیب این روشها کمک میکند تا گزینههای درمانی مناسبتر انتخاب شوند.
💉تعداد جلسات شیمی درمانی چقدر است⁉️
روشهای درمان سرطان پروستات
انتخاب روش درمانی بستگی زیادی به مرحله بیماری، نوع سرطان پروستات، سلامت عمومی بیمار و ترجیحات او دارد. گزینههای درمانی عمده عبارتاند از:
- جراحی (پروستاتکتومی) برای حذف کامل پروستات و برخی از بافتهای اطراف؛ معمول در مراحل اولیه
- پرتودرمانی و استفاده از اشعه برای کشتن سلولهای سرطان
- هورمون تراپی چون رشد سرطان پروستات معمولا به تستوسترون وابسته است، این روش با کاهش هورمونهای مردانه یا مسدود کردن تأثیرشان عمل میکند.
- استفاده از داروهای شیمی درمانی برای کنترل سلولهای سریع تقسیم شونده
- درمانهای هدفمند و ایمنوتراپی برای نابودی اختصاصی سلول های سرطانی
با توجه به نوع، مرحله و درجه سرطان پروستات، پزشک ممکن است یکی یا ترکیبی از این روشها را پیشنهاد دهد. همچنین حفظ کیفیت زندگی، کنترل عوارض درمان و پیگیری دقیق پس از درمان نیز بخش مهمی از روند درمان به شمار میرود.
🩺اگر درباره این بیماری سوالی دارید، فرم زیر را پرکنید تا برای مشاوره تخصصی با دکتر غلامرضا احتجاب با شما تماس گرفته شود☎️
پیشگیری از سرطان پروستات با سبک زندگی سالم
اگرچه نمیتوان بهطور کامل از بروز سرطان پروستات جلوگیری کرد، اما تغییر در سبک زندگی و رعایت عادات سالم میتواند احتمال ابتلا و حتی پیشرفت بیماری را بطور قابل توجهی کاهش دهد. در ادامه به مهمترین راهکارهای پیشگیری اشاره میکنیم:
رعایت رژیم غذایی سالم
تغذیه و استفاده از غذاهای ضد سرطان نقش مهمی در سلامت پروستات دارد. رژیمی که سرشار از میوهها، سبزیجات، غلات کامل، و چربیهای مفید (مثل روغن زیتون و ماهی) باشد، میتواند از سلولهای بدن در برابر آسیبهای اکسیداتیو محافظت کند. مصرف گوشت قرمز، غذاهای فرآوریشده، نمک و قند زیاد باید محدود شود. همچنین خوراکیهایی مثل گوجه فرنگی، چای سبز و سویا در کاهش خطر ابتلا تاثیر مثبت دارند.
ورزش منظم و حفظ وزن ایدهآل
فعالیت بدنی منظم باعث بهبود گردش خون، تقویت سیستم ایمنی و تنظیم هورمونها میشود. مردانی که وزن سالم دارند و حداقل ۳۰ دقیقه در روز ورزش میکنند (مثل پیاده روی سریع، دوچرخه سواری یا شنا)، کمتر در معرض ابتلا به سرطان پروستات هستند. چاقی با افزایش سطح هورمونهای خاص و التهاب مزمن در بدن میتواند خطر ابتلا یا عود بیماری را بیشتر کند.
ترک دخانیات و کاهش مصرف الکل
سیگار و الکل هر دو میتوانند خطر بسیاری از سرطانها از جمله سرطان پروستات را افزایش دهند. مواد شیمیایی موجود در دود سیگار ممکن است به DNA سلولهای پروستات آسیب برسانند. ترک سیگار و کاهش یا قطع مصرف الکل نه تنها خطر سرطان را کم میکند، بلکه باعث بهبود سلامت عمومی، عملکرد قلب و ریهها نیز میشود.
غربالگری و معاینه منظم پزشکی
یکی از موثرترین راهها برای پیشگیری از پیشرفت سرطان پروستات، تشخیص زودهنگام است. مردان بالای ۵۰ سال، یا افرادی که سابقه خانوادگی این بیماری را دارند، باید سالیانه آزمایش PSA و معاینهی پروستات انجام دهند. تشخیص در مراحل اولیه باعث میشود درمان سادهتر و موفقیتآمیزتر باشد.
مدیریت استرس و خواب کافی
استرس مزمن و کم خوابی میتوانند سیستم ایمنی را تضعیف کنند و روند التهابی بدن را افزایش دهند. استفاده از روشهای آرام سازی مانند مدیتیشن، یوگا، تنفس عمیق یا پیاده روی در طبیعت میتواند به حفظ تعادل روحی و جسمی کمک کند. خواب کافی نیز برای بازسازی سلولی و عملکرد مناسب بدن ضروری است.
زندگی پس از درمان و مراقبتهای پیگیری
پس از درمان سرطان پروستات، مهم است که به صورت دورهای توسط پزشک بررسی شوید. آزمایش PSA و دیگر آزمونهای تکمیلی برای تشخیص بازگشت بیماری یا متاستاز ضروریاند. همچنین مراقبتهای روانی و اجتماعی، حمایت خانواده و توجه به کیفیت زندگی بیمار اهمیت زیادی دارند. بسیاری از مردان پس از درمان میتوانند زندگی طبیعی یا تقریباً طبیعی داشته باشند، ولی ممکن است با عوارضی مانند اختلال عملکرد جنسی یا کنترل مثانه مواجه شوند که نیاز به مدیریت دارد.
❓سوالات متداول درباره سرطان پروستات
احتمال ابتلا به سرطان پروستات با افزایش سن بیشتر میشود. بیشتر موارد این بیماری در مردان بالای ۵۰ سال دیده میشود، و خطر آن در دهههای شصت و هفتاد زندگی به اوج میرسد.
خیر. اگرچه در مردان مسن شایعتر است، اما در برخی افراد با سابقه خانوادگی یا زمینه ژنتیکی خاص، امکان بروز در سنین پایینتر نیز وجود دارد.
خیر. بزرگی خوش خیم پروستات یک بیماری غیرسرطانی است که در اثر افزایش حجم غده پروستات با افزایش سن ایجاد میشود و این مشکل با سرطان متفاوت است.
بله. رژیمهای غذایی پرچرب و مصرف زیاد گوشت قرمز و غذاهای فرآوریشده میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
نتیجه گیری
سرطان پروستات هرچند یکی از شایعترین سرطانها در مردان است اما در بسیاری از موارد اگر به موقع تشخیص داده شود، قابل درمان است. شناخت علل و عوامل خطر، پیگیری علائم و غربالگری منظم، تشخیص زودهنگام را ممکن میسازد. همچنین اطلاع از انواع گوناگون، مراحل و گزینههای درمانی این بیماری به مردان کمک میکند تا با پزشک خود دربارهٔ بهترین مسیر درمانی صحبت کنند.