شیمی درمانی در بارداری، تصمیم بسیار حساسی برای مادر است. بارداری دورهای حساس و پرهیجان است، اما اگر در این دوران مادر با بیماری سرطان مواجه شود، تصمیم گیری درباره درمان بسیار دشوار میشود. یکی از درمانهای اصلی سرطان، شیمی درمانی است که همیشه با نگرانیهایی همراه است. آیا داروها برای جنین خطرناکاند؟ آیا مادر میتواند هم درمان شود و هم بارداریاش را ادامه دهد؟ در سالهای اخیر تحقیقات زیادی نشان دادهاند که در شرایط خاص، انجام شیمی درمانی در دوران بارداری امکان پذیر است البته با رعایت اصول علمی و انتخاب داروهای مناسب امکان پذیر خواهد بود. در این مقاله، به تمام نکات مرتبط با شیمی درمانی در دوران بارداری اشاره خواهیم کرد همچنین شما میتوانید سوالات خود را به صورت آنلاین از متخصص بپرسید.
شیمی درمانی در دوران بارداری چیست؟
شیمی درمانی در بارداری به معنای استفاده از داروهای ضدسرطان برای از بین بردن سلولهای سرطانی در بدن مادر، در حالی است که جنین در رحم او رشد میکند. داروهای شیمی درمانی معمولا از طریق جریان خون به سراسر بدن میرسند تا سلولهای در حال تقسیم سریع (مثل سلولهای سرطانی) را نابود کنند. در دوران بارداری، بدن مادر دچار تغییرات زیادی از جمله افزایش حجم خون، تغییر عملکرد کلیه و کبد و تغییر در هورمونها میشود. این عوامل باعث میشوند تاثیر داروها متفاوت باشد. به همین دلیل، پزشکان باید نوع دارو، زمان شروع درمان و دوز مصرفی را با دقت بسیار بالا تعیین کنند تا ضمن کنترل بیماری، کمترین آسیب ممکن به جنین وارد شود.
مراحل شیمیدرمانی در بارداری
انجام شیمی درمانی در دوران بارداری یکی از حساسترین اقدامات پزشکی است و باید زیر نظر بهترین متخصص درمان سرطان انجام شود. این فرایند معمولا شامل سه مرحله اصلی است:
۱. ارزیابی اولیه و برنامه ریزی درمان
در نخستین مرحله، وضعیت سلامتی مادر و نوع سرطان به طور کامل بررسی میشود. پزشک برای اطمینان از ایمنی مادر و جنین، آزمایشهای خون، تصویربرداریهای بی خطر مانند MRI بدون ماده حاجب و بررسی مرحله پیشرفت بیماری را انجام میدهد. اگر سرطان در مراحل اولیه باشد، گاهی پزشک تصمیم میگیرد درمان را تا آغاز سه ماهه دوم به تعویق بیندازد تا خطر آسیب به جنین کاهش یابد.
اما اگر بیماری پیشرفته باشد و تاخیر درمان میتواند جان مادر را تهدید کند، ممکن است درمان سریعتر آغاز شود. در این مرحله، مادر و خانوادهاش درباره مزایا، خطرات و برنامهی درمان مشاوره کامل دریافت میکنند تا تصمیم آگاهانه گرفته شود.
۲. انتخاب زمان مناسب و داروهای ایمنتر
یکی از مهمترین تصمیمها در شیمی درمانی بارداری برای درمان سرطان، انتخاب زمان شروع درمان است.
- سه ماهه اول بارداری (هفته ۱ تا ۱۲): حساسترین دوره رشد اندامهای جنین است. در این زمان از شیمی درمانی خودداری میشود، مگر در شرایط بسیار ضروری که مادر در مرحله خاصی از بیماری باشد.
- سه ماهه دوم و سوم: دورهای است که اندامهای اصلی جنین شکل گرفتهاند و خطر ناهنجاریها کمتر است. در این زمان، برخی داروها با احتیاط قابل استفادهاند.
دوز داروها بر اساس وزن فعلی مادر محاسبه میشود و ممکن است در هر دوره درمان تنظیم شود. همچنین، سه تا چهار هفته پیش از زایمان درمان متوقف میشود تا بدن مادر فرصت بازسازی و آماده سازی برای زایمان را داشته باشد.
۳. پایش و مراقبت در طول درمان
در مرحله سوم، مراقبت همزمان از مادر و جنین اهمیت ویژهای دارد. پزشکان در هر جلسه درمان موارد زیر را بررسی میکنند:
- وضعیت عمومی مادر (فشار خون، وزن، علائم حیاتی)
- آزمایش خون برای شمارش سلولهای خونی و بررسی عملکرد کبد و کلیه
- سونوگرافیهای دورهای برای ارزیابی رشد و سلامت جنین
در صورت نیاز، اکوکاردیوگرافی جنین انجام میشود تا اثر داروهای شیمی درمانی بر قلب او بررسی گردد. برای پیشگیری از عفونت، مادر باید بهداشت فردی را رعایت کند، از تجمعهای شلوغ دوری کند و هرگونه تب یا ضعف شدید را فورا به پزشک اطلاع دهد. از نظر تغذیه نیز مصرف غذاهای سبک و پروتئین دار به بهبود وضعیت بدن کمک میکند. حمایت روحی از مادر در این دوران بسیار حیاتی است، زیرا آرامش روانی نقش مستقیمی در روند درمان و سلامت جنین دارد.
🌟هزینه شیمی درمانی در سال 1404 چقدر است⁉️
تاثیر شیمی درمانی بر جنین
بزرگترین نگرانی دربارهی شیمی درمانی در بارداری، تاثیر داروها بر رشد و سلامت جنین است. بسیاری از داروهای ضدسرطان میتوانند از جفت عبور کرده و به بدن جنین برسند. اگر شیمی درمانی در سه ماهه اول انجام شود، خطر بروز ناهنجاریهای مادرزادی، سقط جنین یا اختلال رشد اندامها بیشتر است. اما در سه ماهه دوم و سوم، اندامهای اصلی جنین تشکیل شدهاند و خطر آسیب به جنین کاهش مییابد.
مطالعات متعدد از جمله پژوهشهای منتشر شده، نشان دادهاند که بیشتر نوزادانی که در سه ماهه دوم یا سوم در معرض شیمی درمانی قرار گرفتهاند، رشد طبیعی و سلامت قابل قبولی دارند. با این حال، زایمان زودرس یکی از شایعترین پیامدهاست. نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا میآیند ممکن است با مشکلات تنفسی یا وزن کم رو به رو شوند، اما اغلب این مشکلات قابل کنترل هستند همچنین مادر میتواند برای بارداری بعد از درمان سرطان نیز اقدام نماید.
راههای ارتباطی با بهترین دکتر شیمی درمانی در تهران دکتر غلامرضا احتجاب متخصص رادیوتراپی و کلینیکال انکولوژی
متخصص رادیوتراپی و کلینیکال آنکولوژی
(متخصص درمان سرطان)
تهران، خیابان فاطمی غربی، بعد از چهارراه کارگر، نبش سیندخت شمالی، پلاک ۱۳، طبقه ۳، واحد ۷
شنبه، دوشنبه و چهارشنبه
(با تعیین وقت قبلی – تماس از ساعت ۱۲ الی ۱۸)
۰۲۱-۶۶۵۶۹۵۸۷
۰۹۰۰۲۰۵۸۳۲۰ | ۰۹۰۰۲۰۵۸۱۲۰
تاثیر شیمی درمانی در بارداری بر روند زایمان
شیمی درمانی در دوران بارداری میتواند به صورت غیرمستقیم بر روند زایمان اثر بگذارد. این تاثیر معمولا به دلیل تغییرات فیزیولوژیک بدن مادر، فشار درمان بر سیستم ایمنی و گاهی تحریک زایمان زودرس است.
احتمال زایمان زودرس
مطالعات نشان میدهند که یکی از پیامدهای نسبی شیمی درمانی در بارداری، افزایش احتمال زایمان زودرس است. این اتفاق میتواند به دو شکل رخ دهد:
- زایمان زودرس خود به خودی: در نتیجه تاثیر داروها بر رحم یا جفت، افزایش ترشح هورمونهای استرس و تغییر در سیستم ایمنی بدن این اتفاق رخ خواهد داد.
- زایمان زودرس برنامه ریزی شده: در بسیاری از موارد، پزشکان تصمیم میگیرند زایمان را کمی زودتر انجام دهند تا بتوانند درمان مادر را پس از تولد نوزاد ادامه دهند. این نوع زایمان زودرس «کنترل شده» است و برای حفظ ایمنی مادر انجام میشود.
با این حال، بیشتر نوزادانی که در این شرایط متولد میشوند، وزن مناسب و رشد طبیعی دارند؛ زیرا پزشکان تلاش میکنند زایمان قبل از هفته ۳۴ بارداری انجام نشود.
زمان مناسب برای زایمان
در بیشتر موارد، پزشکان سعی میکنند زایمان را تا پایان درمان یا تا زمانی که جنین به رشد کامل برسد، به تعویق بیندازند. توصیه میشود که تعداد جلسات شیمی درمانی و فواصل بین آن بررسی گردد و آخرین جلسه شیمی درمانی حداقل ۳ تا ۴ هفته پیش از زایمان انجام شود تا سیستم ایمنی و گلبولهای سفید مادر فرصت بازسازی داشته باشند. این فاصله باعث میشود خطر عفونت، خونریزی و ضعف سیستم ایمنی در زمان زایمان کاهش یابد.
نوع زایمان
نوع زایمان (طبیعی یا سزارین) بر اساس شرایط پزشکی مادر تعیین میشود. اگر وضعیت مادر پایدار باشد و شمارش سلولهای خونی طبیعی باشد، زایمان طبیعی بلامانع است. در موارد خاص مانند افت شدید پلاکت یا خستگی شدید، ممکن است سزارین برنامه ریزی شده ترجیح داده شود.
عوارض شیمی درمانی در بارداری
شیمی درمانی حتی در افراد غیر باردار نیز با عوارضی همراه است. در دوران بارداری، برخی از این عوارض ممکن است شدت بیشتری پیدا کنند یا تاثیر غیرمستقیم بر جنین داشته باشند. مهمترین عوارض شیمی درمانی عبارتاند از:
۱. عوارض مادر
- به دلیل حساسیت بیشتر دستگاه گوارش در دوران بارداری میزان تهوع و استفراغ بیشتر میشود.
- یکی از شایعترین و طبیعیترین عوارض شیمی درمانی ریزش مو است.
- کاهش گلبولهای سفید که باعث افزایش خطر عفونت و ابتلا سریع به بیماریهای مختلف میشود.
- در نتیجه تخریب سلولهای خونی و افزایش نیاز بدن در بارداری فرد دچار کم خونی خواهد شد.
- یکی از رایجترین مشکلاتی که نیاز به مراقبت تغذیهای دارد، خستگی مزمن است.
- احتمال زایمان زودرس به دلیل فشار فیزیولوژیک روی بدن مادر افزایش خواهد یافت.
۲. عوارض جنین
اگرچه مطالعات جدید نشان دادهاند که خطر ناهنجاری در سه ماهه دوم و سوم کمتر است، اما ممکن است مشکلات زیر به صورت نادر رخ دهد با این حال شیمی درمانی به موقع به درمان و عدم عود سرطان کمک خواهد کرد.
- وزن کم هنگام تولد
- نارس بودن
- مشکلات تنفسی موقت
- افت پلاکت یا گلبول سفید در نوزاد
۳. اثرات بلندمدت
تحقیقات بلند مدت نشان دادهاند که بیشتر کودکانی که مادرشان در دوران بارداری شیمی درمانی شده، در رشد ذهنی و فیزیکی تفاوتی با سایر کودکان ندارند. با این حال، پیگیری دورهای رشد، شنوایی، بینایی و عملکرد عصبی آنها توصیه میشود. به طور کلی، شیمی درمانی در بارداری اگر با نظارت دقیق انجام شود، خطرناکتر از درمانهای مشابه در زمان غیر بارداری نیست، اما نیازمند تیم تخصصی و بررسی مداوم است.
از کجا بفهمیم شیمی درمانی جواب داده است؟ برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره روند شیمی درمانی در دوران بارداری و اثربخشی آن بر درمان سرطان و همچنین دریافت مشاوره آنلاین میتوانید از طریق شماره زیر با پزشک در تماس باشید.
۰۹۰۰۲۰۵۸۱۲۰
توصیههای مهم برای شیمی درمانی در دوران بارداری
- درمان را هرگز بهصورت خودسرانه قطع نکنید. تصمیم گیری درباره توقف یا ادامه درمان فقط باید با نظر پزشک متخصص انجام شود.
- در سه ماهه اول تا حد امکان از شیمیدرمانی پرهیز شود. اگر درمان اضطراری است، باید داروهایی با کمترین خطر انتخاب شوند.
- تغذیه سالم و استراحت کافی نقش زیادی در کاهش عوارض دارد. مصرف پروتئین، میوه و مایعات کافی ضروری است.
- بررسی منظم سلامت جنین با سونوگرافی و بررسی رشد باید انجام شود.
- حمایت روحی و روانی بسیار اهمیت دارد. مادران باید بدانند که با پیشرفت علم، احتمال تولد نوزاد سالم بسیار بالاست.
- اجتناب از داروهای گیاهی یا مکملهای بدون مشورت پزشک چون ممکن است با داروهای شیمی درمانی تداخل داشته باشند.
هر سوالی درباره شیمی درمانی در دوران بارداری دارید فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت با شما تماس گرفته شود.
❓ سوالات متداول درباره شیمیدرمانی در بارداری
در سه ماهه اول بارداری، شیمی درمانی میتواند باعث آسیب به اندامهای در حال رشد جنین شود، به همین دلیل در این دوره انجام نمیشود. اما از سه ماهه دوم به بعد، با انتخاب داروهای ایمنتر و نظارت پزشک، امکان انجام شیمی درمانی وجود دارد.
در بیشتر موارد نیازی به قطع بارداری نیست. امروزه با پیشرفت پزشکی، بسیاری از انواع سرطان را میتوان در دوران بارداری درمان کرد، بدون اینکه به جنین آسیبی برسد. تصمیم نهایی باید پس از مشاوره با تیم تخصصی زنان و انکولوژی گرفته شود.
در دوران شیمی درمانی و مدتی پس از آن، شیردهی توصیه نمیشود زیرا ممکن است داروهای شیمیدرمانی از طریق شیر وارد بدن نوزاد شوند. پس از پایان درمان و پاک شدن داروها از بدن، با اجازه پزشک میتوان شیردهی را از سر گرفت.
تحقیقات بلندمدت نشان دادهاند که بیشتر این کودکان از نظر رشد جسمی، ذهنی و عصبی کاملا طبیعی هستند. تنها ممکن است در برخی موارد وزن تولد پایینتر باشد که با مراقبتهای مناسب برطرف میشود.
بهتر است آخرین جلسه حداقل ۳ تا ۴ هفته پیش از زایمان انجام شود تا بدن مادر فرصت بازیابی پیدا کند و خطر عفونت یا خونریزی کاهش یابد. این فاصله به تیم درمانی کمک میکند تا زایمان ایمنتری برای مادر و نوزاد برنامه ریزی کند.
جمع بندی و نکات پایانی
شیمی درمانی در بارداری دیگر یک تابو یا درمان غیرممکن نیست. امروزه با پیشرفت پزشکی و داروهای ایمنتر، میتوان بسیاری از سرطانها را بدون قطع بارداری درمان کرد. شرط اصلی، مشورت مداوم با پزشک، انتخاب داروی مناسب، و مراقبت دقیق از مادر و جنین است. اگر مادری باردار با سرطان مواجه شد، باید بداند که امید وجود دارد؛ چرا که صدها مادر در سراسر جهان با کمک شیمیدرمانی سالم ماندهاند و فرزندانی سالم به دنیا آوردهاند. علم امروز به ما میگوید: با تصمیم آگاهانه و تیم درمانی متخصص، میتوان زندگی را نجات داد.