ماموگرافی سرطان پستان، میتواند ابتدای راه نجات برای افراد درگیر بیماری باشد. سرطان پستان یکی از شایعترین سرطانها در بین زنان است. تشخیص زود هنگام این بیماری میتواند نقش مهمی در افزایش نرخ بقای بیماران و کاهش شدت درمان داشته باشد. یکی از مهمترین روشهای غربالگری و تشخیص زودهنگام سرطان پستان، ماموگرافی است. در این مقاله به بررسی کامل ماموگرافی، نحوه انجام، زمان مناسب و نکاتی که باید بدانید میپردازیم.
ماموگرافی چیست؟
ماموگرافی (Mammography) نوعی تصویربرداری پزشکی است که با استفاده از اشعه ایکس، از بافت پستان عکسبرداری میکند. کارشناس رادیولوژی در این آزمایش از زوایای مختلف از بافت سینه عکس میگیرد. مجموعه عکسهای گرفته شده، میتواند تودهها، کیستها و تغییرات غیرعادی در پستان را قبل از بروز علائم بالینی تشخیص دهد.
به طور کلی ماموگرافی به دو نوع تقسیم میشود:
- ماموگرافی غربالگری: این نوع آزمایش ماموگرافی سرطان پستان، در شرایطی انجام میشود که در آزمایشات کلی فرد مورد مشکوکی دیده نشده است اما برای چکاپ بهتر ماموگرافی نیز انجام میشود. تست غربالگری، بیشتر برای افرادی که سابقه سرطان پستان را در خانواده داشته باشند، تجویز میشود. گرچه افراد دیگر نیز میتوانند ماموگرافی غربالگری را انجام دهند.
- ماموگرافی تشخیصی: درصورتی که در آزمایشات اولیه فرد موارد مشکوکی دیده شود، تست تشخیصی انجام خواهد شد. گاهی نیز فرد با علائم بالینی سرطان سینه مانند: درد غیر طبیعی، احساس توده در بافت پستان، ترشح از نوک پستان و … به متخصص مراجعه میکند که در این شرایط نیز ماموگرافی تشخیصی برای او تجویز خواهد شد.
ماموگرافی چگونه انجام میشود؟
همانطور که پیشتر ذکر کردیم ماموگرافی سرطان پستان، یک روش تصویربرداری است که در کلینیکهای معتبر رادیولوژی انجام میشود. رادیولوژیست با دستگاه ماموگرام که با اشعه ایکس کار میکند، تصاویر مختلفی از بافتهای عمقی سینه میگیرد تا متخصص بتواند با کمک آنها، بهترین تشخیص را داشته باشد.
مراحل انجام ماموگرافی:
- یک لباس جلو باز بپوشید چون باید لباسهای خود را درآورید.
- کارشناس، سینه شما را روی یک صفحه مخصوص فیکس میکند. صفحه دیگری از بالا به روی سینه قرار میگیرد.
- صفحه بالایی کمی سینه را فشرده خواهد کرد. درواقع در این موقعیت بافت پستان، میان دو صفحه تصویربرداری قرار میگیرد.
- کمی بعد رادیولوژیست تصویر مورد نیاز از بافت سینه را میگیرد.
- برای اینکه تصویری واضح از تمام زوایای بافت سینه در اختیار پزشک شما قرار گیرد، ممکن است این فرایند، چندین مرتبه و از زوایای مختلف تکرار شود.
نکات مهم برای آمادگی بیشتر قبل از ماموگرافی
برای اینکه بهترین نتیجه را بگیرید و بتوانید این آزمایش را به راحتی پشت سر بگذارید بهتر است به نکات زیر توجه کنید:
- لوازم فلزی خود مانند گردنبند، گوشواره و … را قبل از ورود به اتاق تصویربرداری، از خود دور کنید.
- یک لباس راحت و جلو باز بپوشید که در زمان ماموگرافی احساس راحتی کنید.
- در روز آزمایش، از هیچ ماده شیمیایی مانند مام، دئودورانت، اسپریهای خوشبو کننده، لوسیونهای بدن و … استفاده نکنید.
- هنگامی که سینه شما بین دو صفحه قرار میگیرد احتمالا کمی درد و فشار احساس میکنید. اگر درد غیرقابل تحمل بود حتما با رادیولوژیست در میان بگذارید.
- برای اینکه کمترین فشار را در این تست احساس کنید، بهتر است یک هفته تا ده روز بعد از پایان دوره قاعدگی ماموگرافی را انجام دهید. در این زمان، سینه حساسیت کمتری خواهد داشت.
درواقع بهترین نتیجه زمانی اتفاق میافتد که تشخیصی به موقع و درمانی با کیفیت پیش روی بیمار قرار گیرد. بنابراین مهمتر از همه موارد گفته شده، انتخاب بهترین متخصص درمان سرطان نقش اساسی خواهد داشت.
چه زمانی باید ماموگرافی سرطان پستان را انجام داد؟
اینکه چه زمانی برای انجام ماموگرافی سرطان پستان اقدام کنید به عواملی مانند: سن، سابقه خانوادگی، علائم بالینی و … بستگی خواهد داشت. اما به طور کلی:
- زنان ۴۰ تا ۴۹ سال: بسته به نظر پزشک و سابقه خانوادگی، ممکن است ماموگرافی سالانه یا هر دو سال توصیه شود.
- زنان ۵۰ تا ۷۴ سال: انجام ماموگرافی هر یک تا دو سال یکبار بهصورت منظم پیشنهاد میشود.
- زنان با ریسک بالا: (مثلاً داشتن جهش ژنتیکی یا سابقه خانوادگی قوی) ممکن است نیاز به شروع زودتر یا انجام ماموگرافی همراه با MRI داشته باشند.
چرا ماموگرافی سرطان پستان مهم است؟
- پیشگیری: مهمترین نقشی که ماموگرافی ایفا میکند کمک به پیشگیری از سرطان سینه است. ماموگرافی میتواند تغییرات غیرطبیعی بافت پستان را قبل از اینکه به توده سرطانی تبدیل شود و علائمی داشته باشد، مشخص کند. این عملکرد کمک بسیار بزرگی به پیشگیری از این سرطان خواهد کرد.
- کاهش احتمال انجام جراحیهای سخت: با تشخیص به موقع سرطان سینه، روند درمان میتواند بسیار آسانتر پیش رود. اگر قبل از پیشرفته شدن بیماری، از وجود آن آگاه شویم، برای درمان از روشهایی به غیر از جراحیهای تهاجمی استفاده خواهد شد.
- افزایش شانس بقا: بدهیست که هرچه بیماری زودتر تشخیص داده شود و درمان سریعتر آغاز شود، احتمال شکست آن نیز بیشتر خواهد بود.
- کاهش عوارض و دوران نقاهات: زمانی که با ماموگرافی سرطان پستان، درمان در مراحل ابتدایی سرطان آغاز شود، دوره درمان کوتاه میشود و دوز داروها نیز کمتر خواهد بود. بنابراین عوارضی که پس از مصرف داروها گریبان بیمار را میگیرد بسیار کمتر و قابل تحملتر است. در چنین شرایطی دوره نقاهت بعد از سرطان سینه كوتاه میشود و فرد زودتر به زندگی خود باز خواهد گشت.
دقت ماموگرافی چقدر است؟
ماموگرافی، بهویژه در زنان بالای ۵۰ سال، دقت بالایی در تشخیص تومورهای پستان دارد. با این حال، در برخی موارد (بهخصوص در زنان با بافت پستان متراکم)، ممکن است نیاز به تصویربرداری تکمیلی مانند سونوگرافی یا MRI پستان باشد.
| روش تست | مزایا | معایب |
|---|---|---|
| ماموگرافی | استاندارد طلایی؛ دقت بالا؛ در دسترس بودن | ناراحتی فیزیکی؛ محدودیت اجرا در پستان متراکم |
| سونوگرافی پستان | مناسب برای پستان متراکم؛ بدون اشعه | دقت پایینتر؛ نیاز به تفسیر تخصصی |
| MRI پستان | دقت بسیار بالا در افراد پرخطر | هزینه بالا؛ در دسترس نبودن در همه مراکز |
سوالات متداول درباره ماموگرافی:
برای اینکه با وجود داشتن پروتز سینه، نتایج آزمایشاتتان دقیق باشد باید حتما پزشک و رادیولوژیست خود را در جریان این موضوع قرار دهید.
به طور عمومی، ماموگرافی بیش از بیست دقیقه طول نخواهد کشید. مگر اینکه مورد خاصی در روند تصویربرداری پیش آید.
میزان اشعه بسیار کم و در حدی است که برای اغلب افراد بیخطر محسوب میشود. مزایای تشخیص زودهنگام سرطان، بسیار بیشتر از ریسکهای احتمالی ناشی از این میزان اشعه است.
نتیجهگیری
ماموگرافی ابزاری کلیدی در تشخیص زودهنگام سرطان پستان است. با انجام منظم آن و رعایت توصیههای پزشکی، میتوان قدمی مهم در حفظ سلامت برداشت. اگر بالای ۴۰ سال هستید یا در معرض ریسک بیشتری قرار دارید، از پزشک خود درباره زمان مناسب ماموگرافی مشاوره بگیرید. پیشگیری، همیشه بهتر از درمان است.