رادیوتراپی (Radiotherapy) که تحت عنوان پرتودرمانی نیز شناخته میشود از رایجترین تکنیکهای مورد استفاده جهت درمان سرطان است. طی این روش درمانی از پرتوهای با انرژی شدید برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میشود. رادیوتراپی میتواند به تنهایی و یا در ترکیب با سایر روشهای درمانی مانند جراحی و شیمی درمانی به کار رود. آشنایی با انواع تکنیکهای مورد استفاده در پرتودرمانی، کاربرد آنها و نحوه عملکرد آن کمک زیادی در افزایش آگاهی شما در این زمینه خواهد کرد.
رادیوتراپی چیست؟
رادیوتراپی یا پرتودرمانی یکی از روشهای موثر درمان سرطان است که در آن از پرتوهای پرانرژی مانند اشعه ایکس یا پروتون برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میشود. این پرتوها با آسیب رساندن به DNA سلولهای سرطانی، توانایی رشد و تقسیم آنها را از بین میبرند. هدف اصلی رادیوتراپی نابودی تومور یا کوچک کردن آن است، در حالی که تا حد امکان از آسیب به بافتهای سالم اطراف جلوگیری میشود.
رادیوتراپی شاید بهتنهایی یا در کنار سایر روشهای درمانی مانند جراحی، شیمیدرمانی یا ایمونوتراپی انجام شود که بسته به نوع و محل سرطان، این درمان میتواند قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور، بعد از جراحی برای از بین بردن سلولهای باقیمانده یا در مراحل پیشرفته بیماری برای کاهش درد و کنترل علائم به کار رود.
مزایا رادیوتراپی
رادیوتراپی با هدف قرار دادن دقیق سلولهای سرطانی، به کنترل یا از بین بردن تومور کمک میکند همچنین این روش در بسیاری از بیماران باعث افزایش اثربخشی درمان، کاهش علائم بیماری و بهبود کیفیت زندگی میشود.
- روشی موثر در از بین بردن سلولهای سرطانی
- میتواند تنها درمان مورد نیاز در تومورهای کوچک یا مراحل اولیه بیماری باشد
- سلولهای سرطانی جدا شده که در روش جراحی قابل تشخیص نیستند را نیز از بین میبرد.
- کوچک کردن تومور جهت افزایش اثر بخشی جراحی را شامل میشود.
- کوچک کردن تومور جهت افزایش اثر بخشی جراحی را شامل میشود.
- در طی درمان بدون درد است.
- علایم سرطان را کاهش میدهد.
- در ترکیب با سایر روشها بسیار کارآمد است.
کاربردهای اصلی رادیوتراپی در درمان سرطان
از کاربردهای مهم پرتودرمانی، کمک به پروسه درمان سرطان و کاهش علائم ناشی از آن است. این تکنیک ممکن است به عنوان روش درمان اصلی به کار رود و یا نقش درمان کمکی را ایفا کند. کاربردهای این روش را میتوان به موارد زیر تقسیم نمود:
- پرتودرمانی نئوادجوانت (neo-adjuvant radiotherapy): بسته به تشخیص متخصص ممکن است پرتودرمانی در ترکیب با شیمی درمانی و یا قبل از انجام عمل جراحی جهت افزایش اثر سایر روشها به کار رود. این کاربرد پرتودرمانی تحت عنوان نئوادجوانت شناخته میشود.
- رادیوتراپی درمانی (curative radiotherapy): این نوع پرتودرمانی با هدف از بین بردن سلولهای سرطانی و درمان کامل سرطان کاربرد دارد.
- پرتودرمانی کمکی (adjuvant radiotherapy): از دیگر کارآییهای پرتودرمانی استفاده از آن بعد از جراحی و با هدف پیشگیری از عود دوباره بیماری است.
- پرتودرمانی تسکین دهنده (palliative radiotherapy): این کارآیی پرتودرمانی در مواردی کاربرد دارد که برای کنترل و بهبودی علائم ناشی از سرطان مانند درد و ناراحتی مورد استفاده قرار میگیرد.
راه های ارتباطی با بهترین متخصص درمان سرطان در تهران
متخصص رادیوتراپی و کلینیکال آنکولوژی
(متخصص درمان سرطان)
تهران، خیابان فاطمی غربی، بعد از چهارراه کارگر، نبش سیندخت شمالی، پلاک ۱۳، طبقه ۳، واحد ۷
شنبه، دوشنبه و چهارشنبه
(با تعیین وقت قبلی – تماس از ساعت ۱۲ الی ۱۸)
۰۲۱-۶۶۵۶۹۵۸۷
۰۹۰۰۲۰۵۸۳۲۰ | ۰۹۰۰۲۰۵۸۱۲۰
رادیوتراپی برای چه بیمارانی مناسب است؟
رادیوتراپی برای همه بیماران سرطانی به یک شکل تجویز نمیشود و انتخاب آن به نوع سرطان، مرحله بیماری، محل تومور، سن بیمار و وضعیت عمومی سلامت بستگی دارد. متخصص انکولوژی پس از بررسی نتایج آزمایشها و تصویربرداری، مشخص میکند که آیا پرتودرمانی بهعنوان درمان اصلی، درمان کمکی یا روشی برای کاهش علائم بهترین گزینه است یا خیر.
- بیماران مبتلا به سرطانهای موضعی که امکان درمان با پرتودرمانی را دارند.
- افرادی که قبل از جراحی برای کوچک شدن تومور به درمان نیاز دارند.
- بیمارانی که پس از جراحی برای کاهش خطر بازگشت سرطان به پرتودرمانی نیاز دارند.
- افرادی که همزمان با شیمیدرمانی برای افزایش اثربخشی درمان تحت رادیوتراپی قرار میگیرند.
- بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته که با هدف کاهش درد، خونریزی یا سایر علائم ناشی از بیماری، پرتودرمانی تسکینی دریافت میکنند.
پرتودرمانی در سرطان سینه چگونه است؟
انواع رادیوتراپی
با پیشرفتهای صورت گرفته در علم پزشکی، امروزه روشهای مختلفی از درمان با کمک پرتودرمانی وجود دارد که بسته به شرایط بیمار و نوع سرطان مورد استفاده قرار میگیرند. دو نوع کلی این تکنیک شامل پرتودرمانی خارجی و روش داخلی است.
پرتودرمانی خارجی
در این روش پرتوهای پر انرژی با دوز مشخص و با کمک دستگاهی از خارج به بدن بیمار تابیده میشود. انکولوژیست پرتودرمانی برنامه درمانی را به صورتی تنظیم میکند تا تومورها با دوز مناسب پرتو مورد هدف قرار گرفته شوند و در عین حال به بافت سالم آسیبی وارد نگردد.
رادیوتراپی داخلی
طی این روش پرتوهای درمانی در داخل بدن و در مجاورت سلولهای سرطانی قرار میگیرد و خود شامل براکی تراپی (Brachytherapy) و درمان سیستماتیک میشود.
براکی تراپی
در روش براکی تراپی یک منبع رادیواکتیو جامد در مجاورت سلولهای سرطانی به شکل ایمپلنت کاشته خواهد شد. از مزایای این روش انتشار تشعشعات در ناحیه کوچک و هدف قرار دادن سلولهای سرطانی است. در نتیجه سلولهای سالم کمترین تاثیر را میپذیرند. انواع مختلفی از ایمپلنتها از نظر شکل و میزان آزادسازی تشعشعات وجود دارد که برای اهداف درمانی مختلف کاربرد دارند.
درمان سیستماتیک
در رادیوتراپی سیستماتیک از مواد رادیواکتیو مایع درون خون استفاده میشود. این داروها به شکل تزریق داخل وریدی و یا از طریق بلعیدن وارد خون گشته و سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهند. باید توجه داشت در روش سیستماتیک مایعات بدن تا مدتی آلوده به تشعشعات بوده و نیازمند رعایت مراقبت های بعد از پرتودرمانی است.
در ویدیو زیر دکتر غلامرضا احتجاب در خصوص تاثیر پرتودرمانی داخلی صحبت کردهاند.
تاثیر پرتو درمانی داخلی
نحوه انجام و عملکرد رادیوتراپی
اشعه مورد استفاده در رادیوتراپی به DNA سلول سرطانی آسیب وارد کرده و سبب تخریب آن میگردد. روش انجام پرتودرمانی بر اساس نوع تکنیک آن متفاوت است. پرتودرمانی داخلی از طریق براکی تراپی معمولا در یک اتاق مخصوص یا بیمارستان انجام میشود. انکولوژیست ایمپلنت را با کمک یک لوله منعطف به نام کانتر در محل خود قرار میدهد. بیمار طی این روند بیهوش است تا درد و ناراحتی نداشته باشد. در روش سیستماتیک نیز مایع رادیواکتیو از طریق تزریق وریدی وارد میشود.
در روش رادیوتراپی خارجی بیمار روی یک سطح قرار میگیرد؛ دستگاه پرتودرمانی در اطراف بدن حرکت کرده و با هدایت یک پرتودرمانگر که از محلی مجزا آن را هدایت میکند، دوزهای مشخص از تشعشع به محل تومور هدایت میگردد توجه داشته باشید که استفاده از هر یک از این تکنیکها وابسته به نوع تومور، میزان پیشرفت آن، شرایط جسمی بیمار و نظر پزشک متخصص دارد.
🌟تفاوت شیمی درمانی و پرتودرمانی؛ کدام بهتر است⁉️
مدت زمان درمان با رادیوتراپی چقدر است؟
مدت زمان درمان با رادیوتراپی برای همه بیماران یکسان نیست و با توجه به نوع سرطان، محل تومور، مرحله بیماری، هدف درمان و روش پرتودرمانی تعیین میشود. برخی بیماران تنها به یک یا چند جلسه درمان نیاز دارند در حالی که برای برخی دیگر، درمان طی چند هفته و در جلسات متوالی انجام میشود.
هر جلسه رادیوتراپی هم بین ۱۰ تا ۳۰ دقیقه زمان میبرد اما مدت زمان تابش پرتو اغلب تنها چند دقیقه است و بخش عمده زمان صرف قرارگیری دقیق بیمار و تنظیم دستگاه میشود. پزشک متخصص رادیوانکولوژی پس از بررسی شرایط بیمار، تعداد جلسات و برنامه درمانی مناسب را مشخص میکند تا بیشترین اثربخشی و کمترین آسیب به بافتهای سالم حاصل شود.
مراقبتهای بعد از رادیوتراپی
رعایت مراقبتهای بعد از رادیوتراپی به کاهش عوارض درمان، تسریع روند بهبودی و افزایش کیفیت زندگی بیمار کمک میکنددر واقع با پیروی از توصیههای پزشک و توجه به وضعیت عمومی بدن، میتوان بسیاری از مشکلات احتمالی را کنترل و مدیریت کرد.
- استراحت کافی
- مراقبت از پوست ناحیه تحت درمان
- مصرف غذاهای سالم و نوشیدن مایعات کافی
- مصرف منظم داروهای تجویزشده
- انجام فعالیت بدنی سبک با نظر پزشک
- محافظت از پوست در برابر نور مستقیم خورشید
- پرهیز از استعمال دخانیات و مصرف الکل
- مراجعه منظم برای جلسات پیگیری
- اطلاع دادن هرگونه علائم غیرطبیعی به پزشک
- حفظ آرامش و مراقبت از سلامت روان
عوارض رادیوتراپی
عوارض پرتودرمانی به ناحیه تحت درمان، دوز تابش، تعداد جلسات و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد ولی بیشتر این عوارض موقتی هستند و طی چند هفته یا چند ماه پس از پایان درمان بهتدریج کاهش مییابند.
- احساس ضعف و خستگی
- ریزش مو در ناحیه تحت درمان
- تحریکات و عوارض پوستی
- از دست دادن اشتها
- اسهال و عوارض گوارشی
- حالت تهوع و استفراغ
- سردرد
- ایجاد زخم در دهان
- سوزش گلو و قفسه سینه
- درد و احساس سوزش در ادرار
- نفخ و گرفتگی شکم
- تکرر ادرار
- پوست سر خشک و خارشدار
بروز این عوارض و شدت آن در افراد مختلف متفاوت است. برا ی کنترل این عوارض لازم است با پزشک متخصص مشورت شود. داشتن رژیم غذایی غنی شامل مواد مغذی، میوه و سبزیجات ارگانیک، غلات کامل و مصرف مایعات کافی در کنترل علایم و روند بهبودی بیمار موثر خواهد بود.
سوالات متداول درباره پرتودرمانی
بین ۱۰ تا ۳۰ دقیقه زمان میبرد اما مدت کل درمان بسته به نوع سرطان و برنامه درمانی متفاوت است.
فقط در ناحیهای که تحت تابش قرار میگیرد. مثلا در پرتودرمانی مغز ممکن است موهای سر دچار ریزش شوند.
بیشتر بیماران میتوانند فعالیتهای سبک روزانه را ادامه دهند اما باید از خستگی بیش از حد پرهیز کنند.
بسته به نوع و مرحله سرطان، پرتودرمانی میتواند درمان قطعی، مکمل جراحی یا شیمیدرمانی، یا روشی برای کاهش علائم باشد.
در نهایت…
رادیوتراپی از روشهای پیشرفته درمان سرطان است که کارایی بالایی در بهبود و کنترل این بیماری دارد. استفاده از پرتوهای درمانی با انرژی بالا که از رایجترین آن اشعه ایکس است، اساس این تکنیک را تشکیل میدهد. انواع مختلفی از پرتودرمانی شامل پرتودرمانی خارجی، براکی درمانی و درمان سیستماتیک وجود دارد. تشخیص مناسبترین روش درمان بر عهده انکولوژیست بوده و با در نظر گرفتن شرایط بیمار و نوع و پیشرفت بیماری مناسبترین راهکار و برنامه درمانی را ارائه خواهد داد.